Ameryka Północna

APPALACHY PN chlodny klimat, budowa geologiczna i szata roslinna wyróznia ten obszar od calosci.
- Nowa Funlandia - wyspa oddzielona Cies. Belle Isle od Labladoru a Ciesn. Cabota od Nowej Szkocji. Jest zamknieta od zach. Zat. Sw. Wawrzynca, wybrzeze riasowe lub fiordowe powstale w wyniku ingresji morza, zloto, magnetyt, grafit, molibden, baryt, miedz, cynk, olów, hematyt i wegiel kam. Krótkie lata pod wplywem zimnego pradu labradorskiego, b. wys., równomierne opady, kimat surowy, tundra z karlowatymi drzewami. Na PD zach. znajduje się Lawica Nowofunlandzka. Tu spotykaja się dwa prady, bardzo obfite lawiska sledzi i dorsza.
- Akadia - (Nowa Szkocja, Nowy Brunszwik), region sklada się z2 stref orogenicznych - po atlantyckiej stronie mlode orogeny apallachijskie i po ladowej starsze takonskie i akadyjskie. W Zat. Fundy przyplywy do 20 m w okolicy St. Johns wsteczny wodospad. Na wyspie Cape Breton zaglebie weglowe Sydney.
- G. Adirodack - Wypietrzony fragment tarczy kanadyjskiej do 300-1600 m npm.
- NOWA FUNLANDIA; G. ADIRONDACK; NIZ. LAURENTYJSKA
APPALACHY PD. Z NIZ. NADBRZEŻNĄ z 2 sfer orogenicznych: wsch. starszej, dolnopaleozoicznej, zach. mlodszej górnopaleozoicznej oraz niz. nadbrzeznej. W III kredowa peneplena zostala dzwignieta w formie walu, której os przechodzi wzdluz strefy rusztowych gór. W III zrównane i wypietrzone, sięc rzeczna wcieta w góry plynie konsekwentnie lub subsekwntnie.
- Niz. nadbrzezna zbudowana z osądów III, zabagnione porosle namorzynami.
- Piedmont - zbudowany ze starych skal sfaldowanych w orogenezie staropaleozoicznej oraz tresowych pokryw, jest równina lub pagórkowata kraina rozcieta dolinami.
- Appalachy - rusztowa rzezba, kwarcytowe pasma oddzielone dlugimi i szerokimi obnizeniami subsekwentnymi, na zach. Wyż. Appalachjska - plaskowyż ze slabo sfaldowanych piaskowców karbonskich i wapieni sylurskich, zjawiska krasowe, rzeki dostarczaja energii, antracyt, cynk, ruda zelaza.
- ATLANTYCKA NIZ. NADBRZEŻNA; PIEDMONT; PASMO BŁĘKITNE; RUSZTOWE PASMA APPALACHóW

NIZ. ZATOKOWA I FLORYDA wzdluz Zat. Meksykanskiej a na PN az do ujscia Ohio). Zbudowana z utworów morskich i rzecznych III i IV, narastajace wybrzeze (lida, laguny, delty). Nadbrzezne bagna porasta cyprysnik z korzeniami skarpowymi. Osądy są niezaburzone a gdzieniegdzie solne wysądy diapirowe z nagromadzona ropa i gazem (jako towarzyszace sól, gips, siarka). Klimat b. cieply, uprawa owoców tropikalnych, ryz, trzcina, kapieliska (Miami). Delta Missisipi zascielona urodzajnymi aluwiami i b. dobrze nawodniona. Czeste wylewy nie sprzyjaja jednak gospodarce.
- NIZ. ZATOKOWA; FLORYDA
NIZ. CENTRALNE I WYŻ. OZARK obszar płyty paleozoicznej spoczywającej na krystalicznym podłożu tarczy laurentyjskiej. Oś regionu to Missisipi, w płn. części krainy rzeźba polodowcowa, klimat łagodniejszy, płd. część nie objęta zlodowaceniem ma charakter płyty paleozoicznej - cieplejsza. Regiony: Wielkich Jezior, morenowe niziny Ohio i Indiany, Płaskowyż Kentucky i Tennesse (płaski lekko falisty zbudowany z wapieni), faliste niz. Prerii, Prerie Lessowe (liczne wąwozy lessowe przerywają monotonie krajobrazu), Prerie Płd., Wyż. Ozark i G. Ouachita (porośnięte lasem liściastym, cynk i ołów).
- REGION WIELKICH JEZIOR; MORENOWE NIZINY OHIO I INDIANY; PŁASKOWYŻ KENTUCKY I TENNESSEE; FALISTE NIZINY PRERII; PRERIE LESSOWE; PRERIE POŁUDNIOWE; WYŻ. OZARK I G. OUCHITA
WIELKA RÓWNINA szeroka wyżyna (500-1500 m npm.).
- Najbardziej pn część to: Step kanadyjski (płyta zbudowana ze skał górnokredowych i paleogeńskich), opad (również śniegu) 300 mm, gleby czarnoziemne, brunatne, niektóre części to tylko pastwiska (mały opad),
- Wyż. Missiourii (od stepu kanadyjskiego). Płyta paleozoiczna silnie rozcięta gęstą siecią suchych dolin (100 m głębokości) czyni obszar nieużytecznym. U wylotu dolin G. Skalistych tworzą się stożki napływowe, powstają tu burze pyłowe.
- Llano Estakado (ciepły i suchy klimat, sawanna z kaktusami,
- Płaskowyż Edwarda - wilgotniejszy z bujniejszym stepem.
- WYŻ. MISSIOURI Z CZARNYMI G., RóWN. NEBRASKI, CANSASU; LLANO ESTACADO; WYŻ. EDWARDA
BASEN MCKENZIE synklina wypełniona osadami paleozoicznymi i mezozoicznymi (dewońskie i kredowe) kraina równinna lub pagórkowata o rzeźbie polodowcowej z licznymi jeziorami. Oś regionu stanowi oś regionu budująca deltę do M. Beauforta. Częste wiatry z G. Skalistych podnoszą temp. powietrza, tajga.

1) G. Skaliste, 2) pas wewn. zapadlisk, 3) G. Nadbrzezna. Strefa najmlodszych faldowan. Waski zwarty system górski :
- G. Broonksa - w orogenezie ralaminskiej osądy mezozoiczne ulegly sfaldowaniu, wypietrzone stare paleozoicze trzony, odmlodzenie gór.
- Wyż. Jukonu - w III obnizenie, wkroczenie od zachodu morza. Jednak dieki budujacej dzialalnosci rzek rzeki Jukon odzyskala część ladu (zloto, tajga).
- Aleuty i Plw. Alaska - górotwór aleudzki ulegl zatopieniu, wynosza się ponad morzem stozki wulkaniczne, które tworza szereg wysp, silna dzalalnosc wulkaniczna, 20 czynnych wulkanów, gorace zródla.
- G. Alaska, Wrangla i Sw. Eliasza - skały wulkaniczne, paleozoiczne i mezozoiczne, IV zostaly wysoko wypietrzone (Mc Kinley), bardzo wysoki opoad sniegu zasila lodowce w górach, które splyaja dolinami tworzac lodowce piedmontowe (Beringa i Malaspina).  G. Wrangla czynne wulkany: Mt Sąnford, Mt Blackburn i Mt Wrangler.
- Strefa nadbrzezna (na wyspach) strefa ciaglych przesuniec skorupy ziemskiej, mlody górotwór trzeciorzedowyczęśćiowo zanurzony w morzulub tworzy archipelag, wzdluz wybrzeza labirynty ciesnin i zatok, puszcza lesna, na wyspie Vancouver wegiel kamienny
- Strefa gór skalistych wschodnia część zorogenezy alpejskiej (laraminskiej), óry maja charakter pasmowy, sfaldowane zostaly skały paleozoiczne, powstaly wielkie skiby i plaszczowinowe nasuniecia, rzezba jest typowo polodowcowa (ostre granie, kary i zloby). Od strony zach. lezy rów G. Skalistych (bruzda 1500 km dlg.) zajeta przz rzeki.
- Wyż. wewnetrzne - leżą na zach. od G. Skalistych, nazywane inaczej Wyż. Kolumbii Brytyjskiej. Z jej dna wyrastaja pasma górskie (faldy  newadyjskiej), zjawiska wulkaniczne i zlodowacenia, zloza cynku, olowiu, srebra, zelaza (Kimberley). Dno jest suche, kaktusowy lub krzaczsty step.
- G. Nadbrzezne zbudowane z granodiorytowych batolitów, silnie rozciete i rozczlonkowane, lodowce górskie obnizyly przelecze i wyżlobily glebokie doliny zajete obecnie przez morze (wybrzeze fiordowe, rzeki przelamuja doliny, polów lososia i innych ryb, energia wodna i drzewo budulcowe (lasy szpilkowe Kanady).
- G. BROOKSA; WYŻ. YUKONU; ALEUTY; PŁW. ALASKA; G. ALASKA, WRANGLA I ŚW. ELIASZA; PD. STREFA NADBRZEŻNA ALASKI; STREFA G. SKALISTYCH; RóW G. SKALISTYCH; WYŻ. WEWN. (KOLUMBII BRYT., INTERIOR UPLANDS); G. NADBRZEŻNE; STREFA NADBRZEŻNA (WYSPY KRóLOWEJ CHARLOTTY, VANCOUVER);

Górotwór ulega poszerzaniu, góry rozwidlają się obejmując ramionami sztywną płytę Kolorado. W Parku Yellowstone niedawno wygasłe zjawiska wulkaniczne, pozostałością są gejzery, molety, fumarole, gorące źródła, terasy martwicowe. G. mają ślady dawnych zlodowaceń.
- Wyż. Kolorado - sztywna płyta paleozoiczna, strzaskana uskokami w wyniku wypiętrzenia i to wywołało erozje rzek spływających z G. Skalistych. Rzeźba z głębokimi jarami i terasami strukturalno-denudacyjnymi. Rzeka Kolorado rozcina powierzchnie do głębokości 1800 m. Ściany kanionu pozbawione są roślinności i odsłaniają profil geologiczny od III aż do skał archaicznych. Teren jest niemal pustynny, złoża miedzi i ołowiu.
- Wyż. Kolumbii - płytowo ułożone warstwy lawy, uprawa pszenicy (ryzyko klęski- suszy)
- Wlk. Kotlina - obszar bezodpływowy, zespół obniżeń (bolsony) z jeziorem otoczonym słoną pustynią, np. Dol. Śmierci na 85 m lub Salton 73m, inne na wysokości 1200 m. Cały region jest pustynny (hodowla bydła).
- G. Kaskadowe - ze skał wulkanicznych, wierzchołki to czynne i wygasłe wulkany (czynne: Mt. Rainier, Baker, Hood, Lassen), pokryte lasem szpilkowym, wierzchołki zlodowacone.
- Sierra Nevada - blok wydźwignięty do 2500 m, wierzchołki do 4000 m (Mt. Whitney 4418 m max USA). Stoki zach. strome i silnie rozcięte. Grzbiety górskie przekształcone przez lodowce. Stoki wsch. łagodne, na stokach zach. rosną sekwoje (102 m), daglezje, piękne jeziora i wodospady;
- Dol. Kalifornijska - aluwialna równina częściowo bezodpływowa, Zat. Sn Fracisco rozcięła G. Nadbrzeżne i ściągnęła do doliny klimat ciepły, kontynentalny, mało opadów.
- G. Nadbrzeżne - wzdłuż brzegu morskiego, zbudowane z osadowych skał mezozoicznych, III, ropa naftowa i rtęć, stanowi barierę klimatyczną i komunikacyjną.
- G. SKALISTE; WYŻ. KOLORADO; WYŻ. KOLUMBII; WYŻ. SNAKE RIVER; WIELKA KOTLINA; G. KASKADOWE I SIERRA NEVADA; DOLINA WILLAMETTE I KALIFORNIJSKA; G. NADBRZEŻNE
WYŻ. MEKSYKU blok wyżynny z górami krawędziowymi Sierra Madre Wsch. i zach. zawierającymi wew. Wyż. Meksykańską.
- Płw. Kalifornijski - tektoniczny zrąb III i IV. Równocześnie powstało zapadlisko Zat. Kalifornijskiej. Towarzyszyły temu wylewy wulkaniczne. PN cz. jest bardzo wypiętrzona, półpustynia, mały opad.
- Pobrzeże Zat. Kalifornijskiej - ślady orogenezy laramijskiej i III. Powstały granitowe batolity, dalsze ruchy załomowe wytworzyły szereg zrębów i zapadlisk. Pustynia Sonory.
- Sierra Madre Zach. - z kredowych utworów w orogenezie laramijskiej. W III wylewy law zasadowych o miąższości 1500 m. W pliocenie wypiętrzona do 2-3 tys. m, pocięta dolinami bariera komunikacyjna na odcinku 2200 km (nieprzecina jej ani jedna droga)
- Wyż. Meksykańska - w części pn klimat suchy (Mesa del Norte). Są kotliny i równoległe bolsony (na wys. 1500 m), pd. (Mesa Centralna) to lawowy płaskowyż z kotlinnymi zagłębieniami, klimat tropikalny, silna mineralizacja (wulkanizm), kraj bogaty w srebro miedź, żelazo, ołów i cynk
- Sierra Madre Wsch. - góry silniej porozrywane dolinami, budowa analogiczna do Wyż. Meksykańskiej. Dość wysokie opady 2000 mm (letni monsun).
- Pobrzeże Zat. Meksykańskiej - na pd. od rzeki Rio Bravo, nie wysokie pasma górskie zbudowane ze skał wieku kredowego, sfałdowane i przebite wulkanicznymi trzonami, ropa naftowa, rafy koralowe, wulkaniczne pasmo: Orizaba, Popocatepetl, Ixtacihuatl, Nevado de Colima.  Piętrowość roślinna na wulkanie Orizaba.
- Sierra Madre Pd. - blok wypiętrzony poprzecznie do starszych elementów tektonicznych, pokryte lasem tropikalnym
- MESA CENTRALNA; SIERRA MADRE WSCHODNIA; WULKANICZNE PASMO MEKSYKAŃSKIE; RÓW BALSAS I SIERRA MADRE PD; WYŻ. SONORY, SINALOA I NAYARIT; SIERRA MADRE ZACHODNIA; MESA DEL NORTE;

Międzymorze usytuowane jest między przesmykiem Panamskim a Tehuantepec, obejmuje tylko ląd, leży w pasie orogenicznym Kordylierów (z wyjątkiem Półw. Jukatan). Z klimatu subekwarorialnego - Półw. Jukatan. Nie zabudowane warstwy wapieni III, płyta jest skrasowiała, otoczona rafami koralowymi, pasma górskie Kordyl. do 2000-2500 m, złoża srebra i złota tylko w Gwatemali 4000 m. Góry są rozcięte dolinami, wilgotny, gorący klimat.(PŁW. JUKATAN; KORDYLIERY AMERYKI ŚODKOWEJ);
Indie Zachodnie są to wyspy Ameryki Śr. w Zatoce Meksykańskiej, na M. Karaibskim, Wy-Bahama i Wielkie i Małe Antyle. Na płn. leży jeden z łuków: Kuba, Haiti, Puerto Rico, Małe Antyle (zbudowane z krystalicznych, fałdowych elementów mezozoicznych i III oraz młodych skał wulkanicznych). Na płd. leży drugi łuk: ławica rosalina na Jamajce i płd. Haiti, gdzie łączy się z łukiem płn. Oba łańcuchy są poprzerywane obniżeniami morskimi (między Kubą a Haiti - Rów Puerto Rico). Są to wyspy wapienne, silnie skrasowiałe, klimat gorący, obfite nierównomierne opady, brak sieci rzecznej.